ලොවිගහයට

ඊයක් විදින්න බැරි මුහුදු වැද්දෝ

රතු පාට හිරු කිරණ ගුරුපාට අඩිපාරට වැටුණු විට එය තවත් රත් පැහැ ගත්තේ ය. අවුරුදු හයේ හතේ පොඩිවුන් හතර පස් දෙනෙක් පාර දිගේ ඔට්ටු ‍දුවති. අඳුරු පැහැ වැටුණු උන්ගේ සෙවැණැලි ද පොඩිවුන් මෙන්ම පාර මතුපිටදීම ගැටෙති. සිමෙන්ති ගලින් තනා, උළු සෙවිල්ලන ලද නිවාසයක සිටි අයෙක් අප දෙසට ආවේ මේ ඇසිල්ලේ ය.

“වාඩිවෙන්ඩ ෂෑර්” මිදුලේ වූ ප්ලාස්ටික් පුටු කිහිපයක් පෙන්වූ ඔහු අපට කීවේය. අසලින්ම තිබූ පුටුවක් ඇද ගත් මම ඔහු ඉදිරියේ වාඩිවුනෙමි. දිග තෙත බරිත වූ කොණ්ඩය ගැට ගසා ගත් ඔහු පුටුවෙහි හරිබරි ගැහුනේය.

හෙතෙම වාකරේ වැදි නායක නල්ලතම්බි වේලායුදන් ය.

තවත් මොහොතකින් බටහිර සංගීතය මුසු වූ ගී තනුවක් ඇසෙන්නට විය. වම් උරයේ පොරවක් ද, දකුණු උරයේ තුවායක් ද රඳවාගෙන සිටි වැදි නායක තෙමේ ඉණෙහි ගසාගෙන උන් ජංගම දුරකතනය ගෙන එය විසන්ධි කරන්නට වූයේ මේ අතර ය.

මුහුදුවැදි නායක වෙලායුදන්

මට දහනව වැනි සියවසේ මුල්භාගයේ දී සෙලිග්මාන් දැක තිබූ වැද්දන් මතක් විය. “මැටිවලින් වළං ද, ගස්වල පට්ටාවලින් මලු ද, බුලත් විඩ දමා ගැනීම සඳහා වඳුරු සමින් පසුම්බි ද ඔවුහු තනා ගත්හ. ඇතැම් ගම් වැද්දන් බුලත් විඩ දමා ගැනීම සඳහා භාවිත කළ අන්දමේ රෙදි පසුම්බි කලාතුරකින් වනවාසී වැද්දන් අතට ද පත් වුණේය.

ගම් වැද්දෝ ගැහැනු පිරිමි භේදයක් නොමැතිවම කන් පෙති සිදුරු කරගෙන සිටියෝය. ගම් වැදි ගැහැනුන් ඒ සිදුරුවල ඇත් දතින් කළ කූරු පැලඳගෙන සිටි නමුත් වන වැදි ගැහැනුන් එවැනි කිසියම් පලඳනාවක් පැලඳි බවක් නිශ්චිතව කිව නොහැකිය. දෙකොට්ඨාසයෙහි ම පිරිමින් අතර එවැනි සිරිතක් නොවී ය. වියළි දණ්ඩක් තවත් වියළි දණ්ඩකින් සාරමින් ගිනි උපදවා ගත්හ.”

ජානගතව උරුම වූ කළු මිටි සිහින් දේහය ද, බාහිරින් පෙනෙන්නට තිබූ පොරෝ කෙටිය ද හැරෙන්නට වැද්දන් මේයැයි කීමට හඳුනාගතහැකි අන් කිසිවක් නම් වේලායුදන්ගෙන් බැලූ බැල්මට නම් නොපෙනේ. නැ‍ඟෙනහිර පළාතේ වාකරේ මුහුදු සීමාවේ ජීවත්වන මේ ආදිවාසී ජන කොට්ඨාසය හැඳින්වෙන්නේ මුහුදු වැද්දන් යන නමිනි. වේලායුදන් මුහුදු වැදි නායකයා ය.

ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල ආදි වාසීන් ජීවත් වේ. ඒ අතරින් මුහුදු වැද්දන් ලෙස හඳුන්වන්නේ නැ‍ඟෙනහිර පළාතේ වෙරළබඩ වෙසෙන ආදිවාසින් ය. ඉතිහාස කතාවට අප යොමුවුනහොත්, විජය විසින් කුවේණියගේ ඥාති වර්ගයා මරා දමන අවස්ථාවේ ශරීර ශක්තියෙන් අනූන වූවෝ දිවයිනේ විවිධ තැන්වලට වැදී පණනල බේරා ගත් බව කියැවේ. එලෙස නැ‍ඟෙනහිර ප්‍රදේශයට පැමිණි පිරිසෙන් පැවැත එන පිරිස මොවුන් බව විශ්වාස කෙරේ.

“අපි ජීවත් වෙන්නේ මුහුද අයිනේ. මුහුදත් එක්ක අපේ ජීවිතේ බැඳීමක් තියෙනවා. ඒ හින්දා තමයි අපිට මුහුදු වැද්දෝ කියන්නේ” වැදි නායකයා තම වර්ගයා ගැන කියන්නේ එලෙස ය.

කෙසේ වෙතත් ඔහු පවසන්නේ වෙනත් වැදි ජනතාව ගැන තමා දැන ගත්තේ මෑත කාලීනව බවයි.

“අපි කලින් අහලා තිබුණා අපේ වර්ගයේ කට්ටිය රටේ වෙනත් තැන්වලත් ඉන්නවා කියලා. ඒත් යුද්දෙ ඉවර වුණාට පස්සෙ තමයි ඒ අය කවුද කියල හරියට දැන හැඳිනගත්තේ.”

වේලායුදන් කියන පරිදිම මුහුදු වැද්දන් පිළිබඳ කතා බහට ජන සමාජය විවෘත වන්නේ උතුරු - නැ‍ෙඟනහිර යුද්ධය අවසන් වූ පසුව ය. ඊට පෙර අවස්ථාවලදී මුහුදුකරයේ වෙසෙන ආදිවාසීන් ගැන කතාබහ කෙරිණි.

එහෙත් යුද්ධය පැවැති කාලයේ මේ ජනකොට්ඨාසය සමාජයෙන් දුරස් කෙරිණි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මුහුදු වැද්දන් කියා කොටසක් රටේ සිටියා දැයි සියල්ලන්ටම අමතකව ගොස් තිබිණි. එසේ සමාජයෙන් වැසී ගිය

මේ ආදිවාසීන් පිළිබඳ මෑත කතාබහ ඇතිවූයේ මෙලෙසින් බව වැදි නායකයා අප සමඟ කියයි.

“යුද්දෙ තිබ්බ කාලේ අපිව ආලංකුලම් අනාථ කඳවුරට ගිහින් දැම්මා. අපිට ඒ අය ගෙනිහිල්ලා කන්න දීලා ති‍යාගෙන හිටියා. අපි කැළයත් එක්ක ජීවත්වුණු මිනිස්සු, අපිට එතැන එපා වුණා. ඊටපස්සේ මම කිහිපදෙනකුත් එක්කලා ගම් පැත්තට ආවා දඩයම් කරන්න.

දඩයම් කරලා මසුත් එක්ක යනකොට හමුදාවෙන් අපිව අල්ලා ගත්තා. විස්තර ඇහුවා. අපි කිව්වා අපි වැද්දෝ දඩමස් ගේන්න ගියා කියලා. ඒ අය නැ‍ඟෙනහිර පළාතේ වැද්දෝ ඉන්නවා කියලා විශ්වාස කළේ නෑ. පස්සේ අපිව ලොකු මහත්තයෙක් ගාවට අරන් ගියා. එතෙන්දි විස්තර අහලා ඉවරවෙලා ඒ අය අපිව ගෙනල්ලා ආපහු පදිංචි කළා.”

“පස්සේ යුද්දෙ ඉවර වුණාම අපි ගැන කට්ටිය කතාකළා. කොළඹ සාකච්ඡාවකට ගිය වෙලාවකදීයි අපේ අනික් ආදිවාසීන් දැක ගන්න ලැබුණේ. එතකන් අපි කවදාවත් ඒ අය ගැන අහලා තිබුණට දැකලා තිබුණේ නෑ.”

එතෙනින් ආරම්භ වූ මුහුදු වැද්දන්ගේ නූතන කතාබහ දැන් විවිධ ඉසව්ව ඔස්සේ අවධානයට ලක්වේ.

මුහුදු වැද්දන් තරම් පීඩාවට පත්වූ ආදි වාසී ජනකොට්ඨාසයක් සමාජයේ නොමැති තරම් ය. උතුරු, නැ‍ඟෙනහිර පැවැති යුද්ධයේදී ඔවුහු එහි ඍජු ගොදුරු බවට පත්වූහ. එල්. ටී. ටී. ඊ. සාමාජිකයන් හිඟ වන විට වැදි සාමාජිකයන් ද බලෙන්ම යුද්ධයට සම්බන්ධ කර ගත්හ.

කෙසේවෙතත් වැදි සමාජයට අයිතිවීම නිසා එල්. ටී. ටී. ඊ. ය තුළ ද යම් යම් වෙනස් කම්වලට ඔවුහු ලක්වූහ. යුද්ධයේදී සමහර පිරිස් මියගිය අතර, ‍ඇතැමුන් පුනරුත්ථාපන කඳවුරුවලට යැවිණි.

තවත් විටක සුනාමිය පැමිණියේ ද වෙරළබඩ ආදිවාසීන් බොහොමයකට ජීවිතය ද, උන්හිටි තැන් ද අහිමි කරමිනි. අද දවසේ ඔවුහු නියඟයේ ද ගොදුරු වී ඇත.

“ජීවත් වෙන්න හරිම අමාරුයි. පෑවිල්ල නිසා මේ දවස්වල වතුර නැහැ. ඒ නිසා කුඹුරු අතහැරියා. ගොවිතැන් මැරුණා. වැව හිඳිලා. ඒ හින්දා මාළු අල්ලන්නත් බෑ.

කැලේ මල් පිපෙන්නේ නෑ. මල් පිපිලා තිබුණා නම් මී මැස්සෝ මී වද හදනවා. මේ ඔක්කොම විනාශ වෙනවා. ඉතින් කොහොමද ජීවත්වෙන්නේ” වැදි නායකයා කියයි.

“එතකොට දඩයම්?”

මම ඔහුගෙන් ඇසුවෙමි. ඔහු නිහඬ ය. ඒ නිහඬ බව බිඳින්නට මම සැරෙසත්ම ඔහු උගුර පාද ගන්නට සැරසුණේය.

“අපේ අය දැන් දුන්න ඊතලේ පාවිච්චි කරන්නේ නෑ” මහත් විස්මයකි.

“දුනු ඊතල නැති වැද‍්දෝ” මගේ හිතට නැඟිණි.

“අපේ අයට දැන් දුන්නෙන් විදලා සතෙක් මරාගන්න ශක්තිය නෑ. ඒ අයගේ ශරීර ශක්තිය හොඳටම හීනවෙලා.”

“තුවක්කු පාවිච්චියක් තියෙනවනේ?”

“මොන තුවක්කු ද ෂෑර්. අපිට තිබුණු ලයිෂන් තුවක්කු යුද්දෙ කාලේ ආපහු ගත්තා. දැන් අපි මදු තියනවා. නැත්නම් උලෙන් අනිනවා. එහෙමයි දඩමස් හොයා ගන්නේ.”

වෙරළබඩ ආදිවාසීන් සතුන් ඇල්ලීම සඳහා අද ප්‍රධාන වශයෙන්ම භාවිත කරන්නේ මදු දැමීම සහ හෙල්ලෙන් ඇන මැරීම ය. බයිසිකල් හෝ ත්‍රීවීල් කේබල් යොදා මද්ද සාදාගන්නා ඔවුහු එය සතුන් දඩයමට භාවිත කරති. නොමැතිනම් ඉත්තෑවා, කැබැල්ලාවා බෙන හාරා උලකින් ඇන මරා ගන්නා බව ආදිවාසීහු කියති.

“දැන් මේගොල්ලෝ සත්තු අල්ලන එකත් තහනම් කරලා. සත්තු මරලා අහුවුණොත් පොලිසියෙන් අල්ලනවා. දඩ ගහනවා.”

“මම පොලිසියේ ෂෑර්ලටත් කිව්වා. අපි වැද්දෝ ෂෑර්. අපි මී කපන්න ඕනේ. දඩයම් කරන්න ඕනේ. එහෙම නැතිව අපිට ජීවත්වෙන්න බෑ. පොලිසියේ ෂෑර්ලා කොච්චර අල්ලුවත් අපේ වැදිකම නවත්වන්න බෑ. අපි දිගටම මේවා කරනවා” විටක ඔහුගේ හඬ උච්ච ය. තවත් විටක ඉතාමත් පසුගාමී ය.

එක එල්ලේම අප දෙස බලාගෙනම හිටි ඔහුගේ ඇස් ඔට්ටු දුවන පොඩිවුන් දෙසට දිවයයි.

“පොඩි ඈයෝ මන්දිරම් කුලම් ඉස්කෝලෙට යනවා. ඒත් එතැන ඉගෙනුම අඩු මට්ටමක තියෙන්නේ. දහයේ පන්තියට යනකම් පන්ති තියෙනවා. ළමයි 300 - 400ක් විතර ඉන්නවා. ඒත් ගුරුවරු ඉන්නේ හත්දෙනයි.”

කිසියම් ජාතියක හෝ ගෝත්‍රයක අනන්‍යතාව රඳා පවතින්නේ භාෂාව මත යැයි බොහෝවිට කියවෙන දෙයකි. එහෙත් මේ ආදිවාසී දරුවන් වැදි බස වහරන්නේ නැත. ඇත්තටම දරුවන් පමණක් නොව වැඩිහිටියන් ද වැදි භාෂාව කතා නොකරති.

“අපේ ළමයි හැමෝම දෙමළ තමයි කතා කරන්නේ.”

“ඇයි වැදි භාෂාව, එතකොට දෙමළ කතා කරන්නේ කොයි කාලේ ඉඳලද?”

“අපි දන්න කියන කාලේ ඉඳන් දෙමළ තමයි කතා කරන්නේ. ඉස්කොලේ ගිහින් ඉගෙන ගන්නෙත් දෙමළ භාෂාවෙන්. වයසක අයගෙනුත් වැදි භාෂාව පුළුවන් ටික දෙනයි ඉන්නේ. ඒත් අපි කතාකරන්නේ දෙමළ. දෙවියන් ගාවදි විතරයි අපි වැදි භාෂාවෙන් කතා කරන්නේ.”

එසේ කී ඔහු පුටුවෙන් නැඟිට්ටේ පෙච්චිමුත්තු මාරියන් දෙස බලමිනි. බුලත්විඩක් හපමින් සිටි මාරියන් ද වාඩිවී සිටි ලී කොටයෙන් නැඟිට්ටේය.

අපට ද ඔහු සමඟ පැමිණෙන්නැයි නොදොඩා සංඥා කරමින් වැදි නායකයා ගුරු පාරට බැස්සේය. පාරට ඔබ්බෙහි වැටක් ගසා කොටු කළ බිමකි.

එහි කුඩා මඩුවකි. මඩුව ඉදිරියට වන්නට කොඩි ගසකි. මේ වැදි ජනතාව දෙවියන් වඳින ස්ථානය බව පසක් වූයේ අප මඩුව තුළට ඇතුළු වූ මොහොතේ ය.

“ලෙඩ රෝගවලින් ආරක්ෂා වෙන්න. පොඩි දරුවන් ව ආරක්ෂා කරගන්න. කැළේ යනකොට අපිට අනතුරු වෙනවා. අලියා, වලහා, සර්පයා වගේ සත්ත්තු හම්බ වෙනවා. උන්ගෙන් ආරක්ෂා වෙන්න ඕනේ. දඩයම් ලැබෙන්න ඕනේ. මී පැණි, බඹර පැණි කරදරයක් නැතිව ලබාගන්න ඕනේ.

මේ වෙනුවෙන් අපි දෙවියන් යදිනවා, පඬුරු බඳිනවා. දෙවියන්ට ආවේශ වෙලා නටනවා. මෙ තැන තමයි අපි දෙවියන් වෙනුවෙන් නටන තැන” වැදි නායකයා කියයි. දේවාලය ඇතුළේ තිබූ භාණ්ඩ කිහිපයක් ඔහු අපට පෙන්වයි.

“මේවා කිරි අම්මලාගේ දේවල්.”

වැදි ජනතාව අතර ප්‍රචලිත වන්දනා කිහිපයකි. යකුන් ඇදහීම, කිරිඅම්මා ඇදහීම, මළවුන් ඇදහීම ඒ අතර ප්‍රධාන ය. මෙයින් මුහුදු වැදි ජනතාව අතර වඩාත් ප්‍රචලිතව ඇත්තේ කිරි අම්මා ඇදහීම ය. එහෙත් දේවාලයේ තිබෙන දේවරූප හින්දු දෙවිවරුන් ට අයත් ය.

“අපි දෙවියො වඳින තැන හොඳට හදලා දෙන්න කියලා ඉල්ලලා තියෙනවා. මොකද මෙතැන අපිට ඉඩකඩ මදි. ‍මම සැලැස්ම ඇඳලා නිලධාරි මහත්වරුන්ට විස්තර කරලා මේ ගැන කිව්වා. මම මේ මහත්තලාට කිව්වා මගේ පණ තියෙන කාලේ මේක කරලා දෙන්න කියලා.

ඒත් තවම ඒකට උත්තර නැහැ.” එක ගැම්මටම වේලායුදන් කියාගෙන කියාගෙන ගියේය. වේදනාවක් මුසු වූ ආවේගයක් ද එහි විය. මොහොතක් නිහඬව දෙවියන් දෙස බලා සිටි ඔහු දේවාල භූමියේ කඩුල්ල පැන නිවෙස වෙත පිය මැන්නේය.

හෝරාවක්, දෙකක් ගතවී තිබේ. රතු පාටට ගිනි ගෙන තිබූ හිරු අඳුරේ ගිලෙන්නට බොහෝ ළං ව ඇතැයි අපට හැ‍ඟේ. රතු රිවි කිරණේ පහස ලැබූ අඩිපාර ද තව මොහොතකින් අඳුර වෙළාගනු ඇත. ඔට්ටු දිවූ පොඩිවුන් ද නිවෙස්වලට යන්නට ඇත. අපි ද ආපසු හැරුනෙමු.

“ගිහින් එන්ඩ ෂෑර්”

අප දෙස බලා එසේ කී වේලායුදන් බලාපොරොත්තුවක් පමණක් ඉතිරි වූ මිනිසෙකි.                                     

මලික් චමින්ද ධර්මවර්ධන

ඡායාරූප - සමන්ත වීරසිරි

(පැරැණි ඡායාරූප සෙලිග්මාන්ගේ ‘වැද්දෝ’ ග්‍රන්ථයෙනි).

2014-මාර්තු 07 දිනමිණ පුවත්පතෙනි

.